sábado, 24 de decembro de 2011

Riba d’Avia, capital xudía do Ribeiro


"Hay bos viños de corpo que apresentan
De branco e mais de tinto varios córes
De agullas, refrescantes, turruxeiros,
Que poden se repór òs mais primeiros
Prézados po los Reis e Emperadores.
[...]
Se poden abillar as mesmas borras
Dos viños esquisitos do Ribeiro".

Xoán Manuel Pintos

Rúas do Casco Histórico de Ribadavia
O sol aínda non queceu as frías lousas das antergas rúas de Ribadavia. O sol comeza a alborexar tras os maxestuosos montes que arrodean a antiga capital, e o frío esparéxese polos portais coma pantasmas do pasado. O silencio pálpase, coma unha presenza, nas antano vivas rúas desta terra curtida pola historia. A esta hora, antes do amencer, ninguén camiña polas estreitas e labirínticas ruelas. Somentes o musical ritmo das fontes e o constante rumor do río quebran a tranquilidade da anterga cidade. 
Buscamos o acubillo dalgunha taberna aberta na procura de saborear, xa de mañán, o maior tesouro de Ribadavia: o branco do Ribeiro, manxar de reis, é sen dúbida un dos mellores viños do planeta, froito das máis antergas tradicións e causa principal da histórica riqueza e importancia da capital desta comarca. 
Igrexa de
Santiago
Hai documentos que nos falan da fabricación de viños no Ribeiro xa no século II a.C. Na Idade Media, o peso desta arte tan productiva, fixo que Ribadavia fose una vila de gran importancia. Non en van, foi capital durante a época na que o Reino de Galicia foi independente, durante o reinado de García I (1063-1065). Xa daquela existía unha pequeña comunidade xudía que, gracias precisamente ó comercio do viño, chegou a ser un grupo bastante numeroso alá polos séculos XII a XIV. No ano 1492, os Reis Católicos firmaron a súa expulsión, polo que algún se viron na obriga de manter o seu culto en segredo. É desa época o edificio da Inquisición. 
Pouco mudou o aspecto da vella xudería, pois aínda quedan abondosas mostras da arquitectura hebraica. As constantes arcadas, balconadas e pórticos en prácticamente tódalas vivendas fan desta zona un dos mellores cascos históricos do país. A pegada xudía está presente mesmo en edificios relixiosos como a Igrexa de Santiago, unha fermosa mostra do románico (séculos XII-XIII). Este templo, sé da parroquia máis antiga da vila, sorprende pola cantidade e diversidades dos seus acabados arquitectónicos. A fachada principal loce un fermoso rosetón, e unha torre engadida no Barroco. Entre os potentes contrafortes, atopamos fiestras e arcos con trazos mozárabes, e figuras que evocan as vides, riqueza singular desta terra. Un antigo sartego templario evoca tempos mellores, nos que os cabaleiros desfilaban polas antergas rúas, camiño do Castelo dos Condes. 
Castelo de Ribadavia
Esta antiga fortaleza, erixida no século IX e ampliada a finais do século XV, foi un dos castelos máis importantes do país, xogando un papel decisivo nas vellas guerras dos señores de antano. As súas ruínas aínda dominan a prácida ribeira do Avia, arteria da comarca, que vai morrer no Miño, a carón da súa amada Ribadavia. 
Atopamos aberta unha vella taberna na Praza Maior, a carón mesmo do señorial Pazo dos Condes de Ribadavia, antano señores feudais da rica terra do Ribeiro. É este o epicentro da Festa da Istoria, importante recreación que loita por rememorar as profundas raíces do seu nobre pasado, declarada de Interese Turístico Nacional. 
Praza Maior 
Ás veces, a historia danos leccións moi importantes. Xa non quedan xudíos en Ribadavia; o tempo foi borrando a súa presenza, mais non o seu recordo. De feito, tres irmáns chamadas Lola, Amparo e Julia Touza axudaron a cincocentos xudíos a fuxir do exterminio nazi, o que demostra que se de algo pode presumir a nosa terra é de enxendrar ós bos e xenerosos. 
Coa lembranza do viño na gorxa, abandonamos Ribadavia na procura de máis vieiros por percorrer. O sol xurde sobre os vales, iluminando a esbelta silueta da cidade do Ribeiro. As badaladas agonizaron o tempo e encamiñaron a nosa fuxida. Atravesamos o río, e a vila despídenos adurmiñada entre o bafo que desprenden as augas. As torres de Ribadavia aínda están molladas, e as fiestras resístense a amosarnos a luz do día. Longa vida a Riba d’Avia, a Antiga!

xoves, 22 de decembro de 2011

Arribamos ó Porto de Compostela

"Terra nai. Raíz umbilical. Seiva nutricia.
Sinto a aorta
poboada de unha esencia de fragatas.
Cincocentos gaiteiros
cantan de cara ó mar antigos himnos.
Vello país domeador de vento!

Teño os ósos
brunidos da calor da túa entraña.
Ese río que fecunda os teus óvulos,
ese río que habita nas furnas interiores
verqueume nas arterias como ascuas
e levo o sangue todo namorado.

O deixa-lo teu tobo
ventos de morte me feriran, madre!
E veleiquí que unha campá espida
mantén a túa voz na miña gorxa
e cando esfollo a curva dunha sílaba
deita o canto de berce do teu nome"

Antón Avilés de Taramancos

A silueta dunha esvelta garza sobrevoando as mansas augas da desembocadura do Río Tambre, danos a benvida a Noia; unha vila con moito encanto e historia que fica entre os impresionantes cumios das serras de Outes e do Barbanza. A carón da Ría de Muros e Noia e inmersa de cheo na desembocaduras do Río Tambre, esta vila pode presumir de manter con vida un valiosísimo patrimonio e un envexable casco histórico. Tamén merece moita atención a súa ría, que ademais de posuír unha riqueza marisqueira, na que predomina, principalmente, o berberecho; é tamén un escenario de deportes náuticos con moito arraigo nesta zona, como por exemplo, as traíñas. Non esquezamos que Noia, aló polo século XIV, foi o Porto de Compostela, o que supuxo un aumento considerable do comercio marítimo que tiña como destino, unha Compostela que recibía camiñantes de tódolos recunchos do planeta. Foron tempos gloriosos que fixeron de Noia unha vila moi importante que visitaban milleiros de peregrinos, de aí que tiveran un hospital coñecido como o Hospital de Adentro, para dar cobixo de numerosos camiñantes e alentar o pequeno treito que lles quedaba ata a húmida e desgastada, Santiago de Compostela.

Vista traseira da Igrexa de San Martiño
As rúas da vella Noia son hoxe un auténtico museo da historia que sorprende en cada recanto. Os arcos dominan a meirande parte do casco histórico, e serven de refuxio para visitantes e veciños. Escudos nobiliarios, cruceiros, xanelas, tabernas e igrexas, completan, xunto coas súas pétreas e desgastadas rúas, este labirinto de nobres, fidalgos, galegos e poetas.

A Igrexa de San Martiño érguese impoñente na Praza do Tapal para mostrarnos os moitos segredos que agocha na fachada. O templo, construído no século XV, ten unha torre sen rematar e unha fachada que loce un fermoso rosetón, un aletargado reloxo e un pórtico decorado con motivos mariñeiros. As numerosas faces de diaños esculpidos nas pedras que sosteñen as columnas do pórtico, apórtanlle un certo misterio.

Igrexa de San Francisco
Non é xusto falar desta igrexa sen citar a Igrexa de San Francisco, que data do século XVI e loce un estilo renacentista. Nos seus muros aínda se poden contemplar os traballados escudos de nobres e fidalgos. 

Noia conta con fermosos areais como a Praia do Testal ou a de Boa Grande, pontes, xardíns e ríos, natureza e, sobre todo, cultura. Tivo o privilexio de ver medrar a poetas como Antón Avilés de Taramancos ou María Mariño, ámbolos dous homenaxeados co Día das Letras Galegas. Que ninguén perturbe a paz das agonizantes augas do Río Tambre.

luns, 19 de decembro de 2011

As termas non esmorecen en Aquis Querquennis


“Esta terra tamén que é a morada
Semellante á que Adan chorou perdida,
Foy tamen por estonces atacada,
¡Anque terribelmente defendida
E dos mesmos tiráns ademirada!...

[...]
Dempóis correndo sigros pillou medra:
Sendo para a empriál e roman croa
A máis relumeánte e rica pedra,
Sostendo o seu poder con farta loa,
Como terma do álbre a rufa edra
Cando xa coa vellez todo se esbroa
Hastra que do Poente derrubado;
O imperio é dos Bárbaros ganado"

Francisco María de la Iglesia 


Nas terras da Baixa Limia aínda quedan vestixios do expansivo e avanzado Imperio Romano. A carón das augas do río avanza a vella vía romana que enlazaba Asturica Augusta (Astorga) e Bracara Augusta (Braga), unha longa estrada que, nos múltiples miliarios, recibe o nome de Vía Nuova. Nesa antiga vía de constante tráfico rodado, os latinos ergueron diversas instalacións, das cales a mellor conservada e a máis impresionante é un gran complexo termal de luxo coñecido como Aquis Querquennis.

Porta Principalis Sinistra
Os seus formidables muros agochan o maior legado da vella Roma na nosa terra. O recinto, dunhas dimensións considerables, acolle todo un “balneario” da época, onde podemos imaxinar o gran luxo no que descansaban os camiñantes e visitantes que buscaban paz e refuxio neste auténtico parador do século I da nosa era. Un campamento militar, a carón das termas, defendía tanto ós poderosos patricios que chegaban de tódolos recunchos do Imperio, coma ós viandantes que abandonaban a Gallaecia seguindo a Via Nuova.


Nesta guarnición, podemos apreciar unha boa mostra da organización urbanística romana. No centro das dependencias, ás que se accede por dúas portas (Porta Principalis Sinistra e Porta Decumana), aparecen os piares de pedra sobre os que se asentaban os graneiros ou horrea, precursores dos actuais hórreos e cabaceiras. A carón do río aparece o cuartel xeral, do que quedan restos das fermosas columnas que dan unha idea do tamaño da guarnición.


A uns cen metros a carón do Río Limia, aparece o recinto principal do complexo termal, na súa meirande parte, condenado a ficar baixo as augas dun moderno encoro que somerxeu parte das ruínas. Unha pequena pero luxosa mansión, co seu patio interior e diversas estancias, danos a benvida ó antano sofisticado complexo termal. Algúns bañistas aínda fan uso das vellas piscinas de auga quente ou caldaria, auténticos atractivos na época. É certo que estes bañistas modernos non visten de toga nin falan en latín, mais acostuman a achegarse ata estas instalacións que, dous mil anos despois, seguen a demostrar a antigüidade e arraigo da cultura termal no noso país.


Os arqueólogos seguen a enfrontarse ós caprichos do río, incontrolable dende a instalación dunha presa en tempos recentes. Algunhas veces o nivel da auga impide a visitantes e investigadores disfrutar da beleza e interese histórico deste encrave único na vella Gallaecia. As pantasmas dos antigos patricios seguen a deambular polas mansas beiras de Aquis Querquensis, a carón da arteria vital da antano Terra d’Ouro. Que o tempo non esvaeza as gloriosas e imperiais lembranzas da vella terma da Baixa Limia.